door Martijn Hoogeveen

Kern van het milleniumprobleem - in cybersferen ook wel J2K (Jaar 2000, Y2K - Year 2000)-probleem genoemd - is kortzichtigheid van een jonge bedrijfstak die in de jaren ‘70 en ‘80 op zijn top was en het MM/DD/YY dataformaat gebruikte dat geen onderscheid maakt tussen de 20e en 21e eeuw. De rationele oorsprong van het 2 cijferige jaarformaat was in de jaren ‘60 besparen op computergeheugen, een argument dat in de jaren ‘70 eigenlijk al niet meer valide was vanwege de supersonisch toegenomen prijs/prestatie-verhouding van computers. Automatiseerders en cobolkrassers gingen echter nog steeds hit & run van klus naar klus en ook hun tool-leveranciers hielden vast aan de ingesleten datumconventies. De bomen rijkten tot in de hemel, lange termijn was de volgende klus aanpakken een paar maanden later. Waarom dus twintig-dertig jaar vooruit kijken? Dan zijn de systemen toch al lang weer verouderd en aan vervanging toe? Deze naïviteit slaat ons sinds enige jaren koud in het gezicht. Sommigen becijferen dat het Millennium-probleem ons in Nederland alleen al miljarden gaat kosten. Wereldwijd worden de kosten op $300-600 miljard geschat door onderzoekers (http://www-lan.unt.edu/cobabak/www/bcis/faculty/kappelma/critical.htm ) als Peter DeJager. De Gartner Group voorspelt dat tegen 1999 90% van de infosystemen kuren gaat vertonen. Ja 1999, dus voor het jaar 2000 al! Want het is een te rooskleurige illusie om te denken dat het probleem pas optreedt na 31 december 1999. Dit komt doordat er in programma’s vaak vooruit gerekend wordt met data. Een voorbeeld uit de Datamation-special over het J2K-probleem illustreert dit: "afgelopen jaar (1995, auteur) kwam de IT groep van Union Pacific Railroad in de problemen met applicaties die taken afhandelen

zoals vijf jaar vooruit inplannen en budgetteren van het wagenpark en voorspellingen doen." (http://www.datamation.com/PlugIn/issues/1996/jan1/UnionPacificStays.html ). Een analyse bij Union Pacific maakte klip en klaar dat zelfs meer dan 80% van de applicaties door het J2K-probleem getroffen dreigt te worden. Oeps!

Slimme jongen bedenken algoritmes om het probleem voor een veelheid aan softwareomgevingen op te lossen en vechten met volwassen automatiseringsbedrijven over de intellectuele rechten.

Niemand is helemaal zeker of alle voorzorgen goed gaan uitpakken. Het is dus aftellen geblazen - de ARINC Year 2000 Web Site telt het aantal dagen:uren:minuten:seconden af tot het uur U (http://wro.arinc.net/y2k/ ). Nog ongeveer 1000 dagen te gaan!

Capers Jones, Chairman van Software Productivity Research uit Masachusetts stelt in zijn artikele THE GLOBAL ECONOMIC IMPACT OF THE YEAR 2000 SOFTWARE PROBLEM dat najaar 1997 redelijkerwijs de laatst mogelijke periode is waarop J2K-projecten opgestart kunnen worden, gezien de omvang van de problematiek. De urgentie en het belang zijn nu dus beide zeer groot.

Leon Kappelman & James Cappel, respectievelijk verbonden aan de Universiteit van Texas en de Western Michigan University, geven aan dat het probleem zich niet beperkt tot mainframes, maar ook tot alle andere apparaten waarin software "ingebakken" zit: chips, schermen, rekenmachines huishoudelijke apparatuur, enz. enz. (http://www-lan.unt.edu/cobabak/www/bcis/faculty/kappelma/critical.htm ). De auteurs betogen dat het datumprobleem vooral zo onbeheersbaar is omdat tools slechts een beperkte oplossing bieden: veel datumvelden zijn verborgen en wat te denken van programma’s waarvan geen sourcecode meer beschikbaar is?

Het J2K wordt inmiddels wereldwijd zeer serieus opgepakt: de software-industrie heeft een nieuw moneymaker gevonden die inspeelt op de semi-mystieke IT-angsten van directies, conferenties worden georganiseerd door consultingorganisaties en onderzoeksinstituten (http://www.year2000.org/conferences.html ), bedrijven worden speciaal rond dit thema opgericht zoals ITS2000 (http://www.its2000.com/index.html ). Met betrekking tot het J2K-bewustwordingsprogramma (http://web.idirect.com/~mbsprog/vendors/what.html ) druipt het er helemaal van af: hoofdsponsor is IT-leverancier IBM.

In het Year 2000 informatiecentrum (http://www.year2000.com/cgi-bin/y2k/year2000.cgi ) wordt een lijst met leveranciers gegeven die zich actief met het J2K-probleem bezighouden - wie niet? Zelfs zijn er diverse gebruikersgroepen gevormd rondom dit ene probleem (zie http://www.year2000.com/y2kusergroups.html ). Het ontbreekt er nog aan of er staan j2K-therapeuten op voor overspannen directieleden. Volgens mij zijn er weinig issues die in zo korte tijd zoveel stof hebben doen opwaaien! De psychologie of magie van het getal 2000 moet hier mogelijk een irrationele rol in spelen. Vanzelfsprekend zijn er dus ook al heel wat boeken zoals Year 2000 Problem Solver van Bryce Ragland verschenen (http://www.betabooks.mcgraw-hill.com/ragland/ ).

Enerzijds gaat het dus om een reëel bestaand en omvangrijk probleem. Anderzijds speelt er de magie rondom het jaar 2000 een rol, want hoeveel rampenvoorspellers zijn er inmiddels al niet opgestaan? Goed, dit constaterende, wat kunnen we aan het reële probleem doen? Een beproefde test is de systeemdatum van informatiesystemen in een backup-omgeving voorbij het J2K te zetten en te kijken wat er gebeurt. In Alpha’s Newsletter wordt voor de DOS-PC aanwijzingen gegeven over hoe zo’n test uit te voeren (http://www.psd.k12.co.us/Newsletter/Current_Issue/stories/pc-test.html ). Als je PC geen flashback naar de tachtiger jaren krijgt zit je goed. Gelukkig zijn er ook pogingen om te voorkomen dat organisaties in paniek onnodige kosten gaan maken. Het Cinderella-project streeft zelfs nul-kosten na! (http://www.cinderella.co.za/ ). De basistheorie die in dit project van Chris Anderson uit Johannesburg, South Africa, getest wordt is dat PC’s niets te lijden hebben onder het J2K-probleem, omdat dat altijd geldt voor bedrijfsapplicaties die meestal op grotere computers draaien. Er kunnen op de eindgebruiker-PC wel kleine probleempjes optreden, bijv. Windows 3.1 geeft 2000 weer als "19:0", maar geen levensbedreigende.

Bij bedrijfsapplicaties - waar het J2K-probleem niet onderschat mag worden - is het doorpluizen met tools van de software op het gebruik van datumvelden niet afdoende. Belangerijk is code-analyse om te bepalen waar en hoe (creatief) datumvelden zijn gebruikt, waar het getal "19" hard ingeprogrammeerd is, waar tweecijferige jaarvelden gebruikt worden, waar de getallen "00" en "99" e.d. gebruikt worden, enz. Vanwege de creativiteit van programmeurs weet je nooit van te voren zeker of je analysetool alle datumproblemen goed detecteert. Verschillende tools en hun bruikbaarheid wordt door David Baum besproken in de Datamation J2K-special van januari 1996. Het valt vooral op dat veel tools op Cobol gericht zijn. Dat is niet verwonderlijk wanneer je je bedenkt dat Cobol in administratieve toepassingen heel lang taal numero 1 is geweest. Maar wat te denken van allerhand andere 3GL’s die gebruikt zijn met andere datumformaten, talen die mogelijk zelfs in onbruik zijn geraakt? Het is duidelijk dat in sommige gevallen informatiesystemen maar beter van de grond af aan herbouwd kunnen worden met state of the art ontwikkelomgevingen.

Om met een vrolijke noot af te sluiten: gelukkig is er niet alleen angst rondom het jaar 2000. The Billennium is bezig een officiele jaar 2000-viering te organiseren (http://www.billennium.com/a/a.htm ). De climax van het feest zal komen te liggen op oude-milleniums-avond. Zorg dat je erbij bent, want de kans is klein dat je de kans krijgt dit nogmaals (in dit leven) meer te maken!

prof dr Martijn Hoogeveen - uw correspondent in Cyberspace - is verantwoordelijk voor Partnership & Service Development bij PTT Telecom Internetdiensten.